ZUS: 23 nowe formularze od 1 maja. Pole R-IX ocenia zaangażowanie płatnika, brak odpowiedzi grozi drukiem EMO-3 i karą 11 zł za każdą emocję niewyrażoną

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wprowadził od 1 maja 2026 r. 23 nowe wzory formularzy — w tym DRA, ZSWA, ZWUA, RCA — w których pojawiły się pola dotychczas niestosowane w polskim systemie ubezpieczeń. Pole R-IX mierzy poziom zaangażowania emocjonalnego płatnika, pole Q-II rejestruje nastrój pracodawcy w momencie składania deklaracji, a brak wypełnienia obu oznacza obowiązkowy druk EMO-3 i karę 11 zł za każdą emocję niewyrażoną w formularzu.Zmiana wynika z rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (Dz.U. 2026 poz. 518) i obejmuje łącznie 23 wzory dokumentów — od deklaracji rozliczeniowych po formularze zgłoszeniowe. Nowy układ pól w druku DRA zawiera łącznie 127 pozycji (wzrost o 31 względem wersji z 2025 r.), z czego 14 to pola opcjonalne, a 3 — pola ukryte, aktywowane tylko w przypadku wykrycia przez system ZUS „niespójności nastrojowej” między deklaracją DRA a formularzem RCA złożonym w tym samym miesiącu.Najwięcej kontrowersji budzi pole R-IX, w którym płatnik zaznacza na 7-stopniowej skali swój poziom zaangażowania w wypełnianie formularza: od 1 („zrobił to za mnie program księgowy, nie wiem co podpisałem”) do 7 („sprawdziłem każdy zaokrąglony grosz i teraz czuję spełnienie”). Odpowiedź 1 uruchamia dodatkowy druk R-IX-u (Uzupełnienie do R-IX — wyjaśnienie braku zaangażowania), natomiast odpowiedź 7 generuje automatyczne zaproszenie na listę potencjalnych doradców społecznych ZUS.„Nie ma nic złego w tym, że pytamy płatnika o emocje. Przecież składki to też wyraz troski — o pracownika, o system, o przyszłość. Pole R-IX pozwala nam odróżnić płatnika świadomego od płatnika, który klika 'generuj DRA’ w programie i nawet nie patrzy na ekran. Ten drugi zapłaci 11 zł za każdą emocję, której nie wyraził. Kto nic nie czuje, ten płaci” — powiedziała Jadwiga Chrobot-Mięsik, starszy referent ds. psychometryki deklaracji i nadzoru nad polami subiektywnymi w Departamencie Formularzy i Ubezpieczeń.Nowe formularze wprowadzają też obowiązek podania numeru telefonu komórkowego osoby odpowiedzialnej za rozliczenia — na ten numer ZUS będzie wysyłał alerty SMS o treści „Twoje DRA czeka. Wypełnij zanim ono wypełni Ciebie” w przypadku zbliżającego się terminu. Brak numeru skutkuje blokadą składania deklaracji przez Platformę Usług Elektronicznych i koniecznością osobistego stawiennictwa w oddziale ZUS z wydrukowanym formularzem ZZ-19 (Zgłoszenie Zamiaru Złożenia Deklaracji Bez Numeru Telefonu).„Ludzie boją się pola R-IX, a powinni bać się pola Q-IV — 'deklarowana liczba zer w pozycji 47 minus rzeczywista liczba zer z poprzednich 12 miesięcy’. Jeśli różnica przekracza 18, system automatycznie uruchamia analizę ryzyka 'nagłej utraty zer’, a to jest już tryb kontrolny poziomu B, czyli wezwanie na rozmowę wyjaśniającą w okienku numer 14 w godzinach 8:12–8:29 we wtorki nieparzyste” — dodała Chrobot-Mięsik.