Obywatel poskarży się na AI. Wniosek przyjmuje SKARBOT-1, który odrzuca słowa niesprawiedliwe, absurdalne i proszę o kontakt z żywym człowiekiem

Od 1 stycznia 2027 r. każdy Polak będzie mógł złożyć skargę na decyzję podjętą przez sztuczną inteligencję. Nowelizacja ustawy o AI Act, przyjęta przez Sejm w trybie pilnym w piątek, gwarantuje obywatelom prawo do „ludzkiej weryfikacji algorytmicznej”, jednak sam system przyjmowania skarg został w całości powierzony chatbotowi SKARBOT-1, który na podstawie wstępnej analizy językowej odrzuca zgłoszenia zawierające słowa „niesprawiedliwe”, „absurdalne” oraz „proszę o kontakt z żywym człowiekiem”.

Procedura składania skarg została opisana w rozporządzeniu Ministra Cyfryzacji z 10 czerwca 2026 r. (Dz.U. poz. 2137). Obywatel musi zalogować się na platformę e-Skarga.gov.pl, przejść dwustopniową autoryzację przez profil zaufany i kod SMS, a następnie wypełnić 11-stronicowy interaktywny formularz SK-1, który zadaje pytania kontrolne typu „czy jest pan/pani pewien/pewna, że to AI podjęła decyzję, a nie odwrotnie?”. Formularz zawiera zabezpieczenie przed botami w postaci testu CAPTCHA — który, jak wynika z dokumentacji technicznej, wykorzystuje algorytm AI do sprawdzania, czy osoba wypełniająca skargę na AI sama nie jest robotem.

Po wypełnieniu formularza wniosek trafia do SKARBOT-1 — systemu analizy semantyczno-emocjonalnej opracowanego przez konsorcjum NASK i Centrum e-Zdrowia. Algorytm ocenia „poziom żalu obywatelskiego” w skali 0-100, analizując 47 parametrów językowych: od długości zdań, przez częstotliwość użycia wielkich liter, aż po stosunek słów „bezprawie” do „proszę”. Wnioski z wynikiem poniżej 35 punktów są automatycznie odrzucane z adnotacją „niewystarczające oburzenie — proszę bardziej się zdenerwować i spróbować ponownie”. Wnioski powyżej 90 punktów są kierowane do Państwowej Komisji ds. Skrajnych Emocji Algorytmicznych (PKSdSEA), gdzie średni czas oczekiwania wynosi 8 miesięcy. Obywatel ma oczywiście prawo odwołać się od decyzji SKARBOT-1 — składając formularz SK-2, który również analizuje SKARBOT-1, ale tym razem z uwzględnieniem „współczynnika recydywy skargowej”.

To nie jest tak, że my nie ufamy obywatelom. My po prostu uważamy, że obywatel, który czuje się pokrzywdzony przez algorytm, powinien najpierw udowodnić, że jego krzywda jest statystycznie istotna. Dlatego wprowadziliśmy próg istotności na poziomie p < 0,05 — jeśli algorytm popełnił błąd z prawdopodobieństwem mniejszym niż 5%, to z punktu widzenia nauki ten błąd nie istnieje. Nie możemy przecież karać algorytmu za to, że 5% jego decyzji to anomalie.

mgr Bożena Pętla-Warunkowa, naczelnik wydziału ds. pętli zwrotnych i iteracji skargowych w Państwowej Komisji ds. Sztucznej Inteligencji

Jak poinformowało Ministerstwo Cyfryzacji, SKARBOT-1 w pierwszych 48 godzinach od uruchomienia środowiska testowego odrzucił 100% skarg — w tym 14 wniosków złożonych przez samych programistów systemu, którzy testowali, czy bot rozpozna ironię. Nie rozpoznał. „To dowód na odporność systemu” — stwierdził resort w komunikacie, dodając, że SKARBOT-1 przeszedł certyfikację Państwowego Instytutu Kontroli Algorytmów (PIKA) i otrzymał ocenę 4/5 za „bezwzględność proceduralną”.

Rzecznik Praw Obywatelskich zaskarżył już ustawę do Trybunału Konstytucyjnego, argumentując, że powierzenie rozpatrywania skarg na AI — sztucznej inteligencji — tworzy „paradoks rekurencyjny, w którym obywatel nigdy nie dotrze do człowieka, ponieważ na każdym etapie stoi kolejny bot”. Trybunał zapowiedział rozpatrzenie sprawy w trybie hybrydowym: sędziowie będą wspomagani przez system AI o nazwie TEMIDA-2000, który w testach pilotażowych uznał 94% ustaw rządu za „konstytucyjne z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością”. Rozprawa planowana jest na marzec 2028 roku.

Minister cyfryzacji ogłosił równolegle przetarg na system SKARBOT-2, który będzie automatycznie składał skargi na decyzje SKARBOT-1, tworząc pierwszą w Polsce w pełni zautomatyzowaną pętlę obywatelskiego niezadowolenia. Szacowany koszt projektu to 47 mln zł, z czego 40% pochodzi z KPO.

Źródło: Rzeczpospolita, 15.06.2026