MSWiA: 8 lat pobytu, test 67 pytań, akt lojalności z sołtysem. Na głos. W trzech egzemplarzach. Pole «ziemniaki > ryż»

Jak poinformował w środę wiceszef MSWiA Tomasz Krawczyk (z zastrzeżeniem, że jego nazwisko zostało przez redakcję Lustrzanej Polski zmienione o 2,3% w celu zachowania fikcji bezpieczeństwa resortu), resort pracuje nad kompleksową reformą zasad nadawania polskiego obywatelstwa, w ramach której cudzoziemiec ubiegający się o paszport RP będzie musiał przejść czteroetapową procedurę obejmującą: 8-letni legalny pobyt (3 lata czasowy + 5 lat stały), test wiedzy o Polsce (67 pytań, limit czasu 84 minut, wymagane 71% poprawnych odpowiedzi), badanie integralności kulturowej oraz podpisanie aktu lojalności wobec państwa na druku AL-1b, w trzech egzemplarzach, z czego jeden jest przesyłany do Sejmu, drugi do Instytutu Pamięci Narodowej, a trzeci pozostaje w depozycie u wojewody.

Akt lojalności ma formę trzystronicowego dokumentu, w którym ubiegający się o obywatelstwo oświadcza m.in., że „uznaje pierwszeństwo ziemniaków nad ryżem w kontekście obiadów niedzielnych”, „zobowiązuje się do niesłuchania radia w trakcie meczów reprezentacji, nawet jeśli stoi obok głośnika”, „przyjmuje do wiadomości, że kolejka w urzędzie jest instytucją państwową i nie podlega optymalizacji czasowej” oraz „nie będzie wchodził do sklepu po 21:00 z zamiarem zrobienia zakupów na kolację, ponieważ kolacja po 21:00 jest zagrożeniem dla stabilności rodzinnej i powoduje nadmierny pobór prądu przez lodówkę”. Wszystkie punkty aktu lojalności są czytane przez ubiegającego się na głos, w obecności urzędnika, dwóch świadków oraz „przedstawiciela środowiska lokalnego w randze co najmniej sołtysa”.

Test wiedzy o Polsce, przygotowywany przez Centralną Komisję Egzaminacyjną we współpracy z Instytutem Spraw Marginalnych i Wykluczających (ISMwW), obejmuje 67 pytań zamkniętych podzielonych na siedem bloków tematycznych: Historia (12 pytań, w tym pytanie o datę koronacji Bolesława Chrobrego z dokładnością do kwadransa), Geografia (10 pytań, w tym pytanie o to, „która z rzek jest najbardziej polska w sensie estetycznym”), Tradycja kulinarna (8 pytań, w tym pytanie o liczbę ziarenek maku w porcji kutii wigilijnej dopuszczalną w zgodzie z prawem kulinarnym), Savoir-vivre urzędowy (11 pytań, w tym pytanie o to, „czy wypada powiedzieć «dziękuję, miło mi» urzędnikowi, który właśnie odmówił nam paszportu”), Piesza turystyka górska (6 pytań), Przepisy ruchu drogowego z uwzględnieniem rond (9 pytań) oraz Specjalistyczny blok „Polska zima” (11 pytań, w tym pytanie o to, „w jaki sposób odśnieżyć samochód, nie naruszając przy tym integralności śniegu pozostawionego na chodniku przez sąsiada”). Limit czasu wynosi 84 minuty, a za każde 7 minut spóźnienia względem zegara w gabinecie urzędnika obowiązuje kara 30 zł.

W 2018 roku ktoś stwierdził, że pobyt 5-letni wystarczy, żeby ocenić, czy ktoś zasługuje na polski paszport. Pomylili się fundamentalnie, bo 5 lat to okres, w którym obywatel zdąży się nauczyć języka, ale nie zdąży się jeszcze nauczyć, że godzina 8:00 w urzędzie nie oznacza, że urzędnik już jest, tylko że urzędnik zaraz będzie, a między «zaraz» a «jest» upływa od 11 do 47 minut, które w nomenklaturze MSWiA określa się mianem «okresu kalibracyjnego». Bez 8 lat nie sposób tego zaobserwować, a bez zaobserwowania nie sposób złożyć aktu lojalności z pełnym przekonaniem, że kolejka jest instytucją, a nie zatory.

Kazimierz Proporzec-Hołownia, naczelnik Wydziału ds. Długoterminowej Lojalności Państwowej w Departamencie Obywatelstwa i Repatriacji MSWiA

W praktyce procedura oznacza, że cudzoziemiec, który przyjechał do Polski w 2018 r. i ubiegał się o pobyt stały w 2023 r., o obywatelstwo będzie mógł się starać dopiero w 2026 r., a samo rozpatrzenie wniosku potrwa średnio 31 miesięcy, ponieważ — jak wynika z notatki służbowej — „akta obywatelowe muszą przejść przez siedem szczebli akceptacji, w tym przez Wydział Weryfikacji Deklaracji Lojalnościowych, Wydział Kontroli Krzyżowej Lojalności z Lat Ubiegłych, Wydział Rekalibracji Deklaracji po Zmianie Rządu oraz Wydział Archiwizacji Akt Nieaktualnych, w którym to ostatnim akta leżą średnio 11 miesięcy, ponieważ regały są zajęte przez akta osób, które złożyły wniosek o obywatelstwo w poprzednim stuleciu”.

Reakcja Rzecznika Praw Obywatelskich była umiarkowanie krytyczna. RPO zwrócił uwagę, że obowiązek czytania na głos wszystkich 47 punktów aktu lojalności w obecności sołtysa „może stanowić nadmierną ingerencję w prywatność aktu ślubowania, zwłaszcza w gminach, w których sołtys jest jednocześnie listonoszem, kioskarzem i właścicielem jedynego sklepu wiejskiego, przez co informacja o treści aktu lojalności rozprzestrzenia się w promieniu 4,7 km w ciągu 23 minut, co jest nie do pogodzenia z prawem do zachowania intymności procesu stawania się Polakiem”. RPO zapowiedział wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego, ale — jak sam przyznał — „z doświadczenia wiadomo, że Trybunał Konstytucyjny ma obecnie 137 spraw w kolejce, a każda z nich jest rozpatrywana średnio 28 miesięcy, więc realne rozstrzygnięcie można oczekiwać nie wcześniej niż w 2029 r., do którego to czasu reforma i tak wejdzie w życie, a wtedy okaże się, że kwestionujemy przepisy, które obowiązują już 3 lata i 4 miesiące, co w prawie konstytucyjnym liczy się jako «epoka stabilna»”.

Tymczasem resort zapowiedział już kolejny etap reformy: od 1 stycznia 2027 r. obywatele polscy, którzy chcieliby się zrzec obywatelstwa, będą obowiązani do wypełnienia ankiety A-22c „Oświadczenie o przyczynach nielojalności” w 14 egzemplarzach, w tym po jednym dla każdego z 8 byłych prezydentów RP (którzy mają prawo weta wobec indywidualnych przypadków) oraz po jednym dla Sejmu, Senatu, IPN, MSWiA, MSZ, Najwyższej Izby Kontroli i Trybunału Konstytucyjnego. Ankieta musi być wypełniona pismem odręcznym, w kolorze niebieskim, z marginesem 2,3 cm po lewej stronie. Niedotrzymanie któregokolwiek z tych wymogów skutkuje tym, że obywatel pozostaje Polakiem dożywotnio, niezależnie od swojej woli, co — jak zapewnia resort — „jest w pełni zgodne z duchem nowej filozofii obywatelstwa, w którym to państwo, a nie obywatel, decyduje, kto jest, a kto przestaje być Polakiem”.

Źródło: Rzeczpospolita, 13.05.2026