GIS: Zgłaszaj każdy podejrzany zapach na formularzu GIS-WON-3. Kara za brak zgłoszenia — 15 tys. zł

Główny Inspektorat Sanitarny wydał w poniedziałek ostrzeżenie publiczne dotyczące „wysokiego poziomu alkaloidów pirolizydynowych” w produkcie pn. Pyłek kwiatowy. W ślad za ostrzeżeniem GIS ogłosił powołanie Centralnego Rejestru Substancji Rzucanych przez Wiatr (CRSRW), do którego obywatele mają obowiązek zgłaszać każdy podejrzany zapach unoszący się w promieniu 200 metrów od miejsca zamieszkania. Za brak zgłoszenia grozi grzywna do 15 000 zł.

Zgodnie z rozporządzeniem GIS nr 88/2026 z dnia 8 czerwca, każdy obywatel, który wyczuje „zapach nietypowy, niestandardowy, wzbudzający niepokój estetyczny lub po prostu dziwny”, ma obowiązek wypełnić formularz GIS-WON-3 i przesłać go elektronicznie w ciągu 4 godzin od wystąpienia woni. Formularz wymaga podania: współrzędnych GPS miejsca wyczucia, siły wiatru w skali Beauforta, szacunkowego stężenia zapachu w jednostkach olfaktometrycznych oraz subiektywnej oceny „czy zapach przypomina coś, co już pan/pani czuł/a, czy jest to absolutna nowość węchowa”.

Dodatkowo GIS uruchamia infolinię zapachową pod numerem 800-120-331, czynną w godzinach 7:00-15:00 od poniedziałku do piątku, z wyłączeniem dni, w które wieje wiatr z kierunku północno-zachodniego. Operatorzy infolinii — przeszkoleni węchacze z uprawnieniami kategorii B (zapachy organiczne) i C (zapachy przemysłowe) — będą klasyfikować zgłoszenia do jednej z siedmiu kategorii ryzyka węchowego, gdzie kategoria 7 oznacza „zapach potencjalnie zmieniający bieg historii”.

Alkaloidy pirolizydynowe w pyłku kwiatowym to dopiero początek. Wyobraźmy sobie, co może nieść wiatr z Białorusi — nie tylko pyłki, ale i nieautoryzowane molekuły ideologiczne. Musimy je wyłapać, zanim osiądą na parapetach polskich rodzin. Każdy powiew to potencjalny wektor — dlatego obywatel ma nie tylko prawo, ale i obowiązek wąchania.

dr hab. Kordian Nozdrza-Bystry, główny koordynator ds. monitoringu aerodyspersyjnego i zapachów trudnych do sklasyfikowania przy GIS

W praktyce oznacza to, że osoba przechodząca obok piekarni, kompostownika lub sąsiada malującego płot będzie zobowiązana do wypełnienia formularza — chyba że zapach został już wcześniej sklasyfikowany w Bazie Zapachów Standardowych (BZS), która obecnie zawiera… trzy wpisy: „świeże pieczywo”, „skoszona trawa” oraz „wtorek w urzędzie gminy”.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska już zapowiedziało, że do końca roku wprowadzi obowiązek montażu certyfikowanych filtrów węchowych w oknach wszystkich budynków mieszkalnych położonych w odległości mniejszej niż 15 km od granicy państwa. Koszt filtra: 3400 zł od okna. Dofinansowanie: do 12% w ramach programu „Czyste Nozdrza”.

Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosił wątpliwość proceduralną: czy obywatel, który wypełnił formularz GIS-WON-3, ale pomylił się w rubryce „szacunkowe stężenie zapachu”, podlega karze za fałszywe zgłoszenie węchowe, czy tylko za nieumyślne wprowadzenie w błąd nosa państwowego? Odpowiedź GIS-u ma zapaść po zakończeniu konsultacji międzyresortowych, których termin — jak poinformowano — „pachnie optymizmem”.

Źródło: Główny Inspektorat Sanitarny, 06.2026